بسمه تعالي
آنگاه که انسان اوليه با دسترسي به مواد اوليه و ساخت سرپناهي بر روي زمين، از زندگي درون سنگي و غارنشيني بيرون آمد، به روزگاري نميانديشيد که بازگشتي دوباره به درون سنگ داشته باشد. حفر مغارهاي بزرگ در پروژههاي برق آبي، حفر تونلهاي بزرگراهها، تونلهاي راه آهن، تونلهاي انتقال آب، پناهگاهها، فضاهاي زيرزميني براي اهداف نظامي، فضاهاي زيرزميني عظيم با اهداف تفريحي که نمونه هايي از شهرهاي کوچک در زير زمين ميباشند، مراکز تحقيقاتي زيرزميني همچون آزمايشگاه تحقيقاتي سرن و هزاران نمونه ي ديگر نمودهايي از اين بازگشت ميباشد. بازگشتي که انسان اين بار به جاي استفاده از حفرات موجود در سنگ، خود به ايجاد فضاهاي زيرزميني با ابعاد مختلف و اهداف گوناگون همت گماشته است. هر چند از اين بازگشت زمان زيادي نميگذرد اما کاربردهاي مختلف فضاهاي زيرزميني خود گوياي اهميت اين بازگشت بوده و بي شک با گذشت زمان و توانمندتر شدن انسان در ايجاد فضاهاي بزرگتر و در عين حال ايمنتر ، سرعت بيشتري خواهد گرفت.
هر چند ايجاد اين فضاهاي زيرزميني، بخش گستردهاي از فعاليت هاي انسانها را بخود اختصاص داده است اما فقط نياز به ايجاد اين فضاهاي در سنگ نبود که نگاه بشر را به سنگ و اهميت مطالعهي آن تغيير داد، بلکه حوادث تاسف انگيز گوناگوني که بعلت عدم توجه به رفتار مهندسي سنگ در ايجاد سازههاي بزرگ مهندسي رخ داد، انسان را مجبور به مطالعهي مهندسي رفتار سنگ با تمام پيچيدگي هاي آن نمود. و ايجاد شاخهاي نو در علوم مهندسي را ضروري ساخت.
اگر نگاهي ريزبينانه به تاريخچهي کاربرد سنگ براي بشر اوليه تا امروز از يک طرف و زمان ظهور علم مکانيک سنگ از طرف ديگر بياندازيم، سئوال " چرا اينقدر دير؟" در ذهن خطور ميکند. که شايد جواب آن را بتوان در ويژه بودن محيط سنگي بعنوان يک مادهي ناهمگن، انيزتروپ، ناپيوسته و با رفتار غير خطي دانست، بطوري که شناخت ويژگيها و رفتار سنگ در مقابل تنشها، نيازمند پيشرفت در ساير شاخه هاي علم ميباشد.
نکتهي قابل توجه ديگر اين است که کاربرد مکانيک سنگ فقط در ايجاد سازه در و بر سنگ باقي نماند و به سرعت کاربردهاي جديدي که نقش اساسي را در تمدن امروزي دارند بخود اختصاص داد. بطوري که امروزه شاهد نقش افريني موثر مکانيک سنگ در علوم مهندسي عمران، معدن، نفت، زلزله، محيط زيست و غير ميباشيم. از طرفي با توجه به پيشرفتهاي صورت گرفته در تکنولوژي و روشهاي قوي تحليلي، امروزه اميد به ايجاد اصول بنيادين در مهندسي سنگ قوت گرفته است. که اين خود در افزايش کاربردهاي مکانيک سنگ موثر خواهد بود. در زير بطور خلاصه به کاربردهاي جديد مکانيک سنگ اشاره شده است:
در مهندسي نفت در مواردي همچون افزايش بازدهي مخزن، حفاري و پايدار سازي چاه هاي نفتي، حفاريهاي مايل و تعيين توزيع تنش و نيز مباحث مکانيک شکست سنگ و غيره نيازمند مطالعات مکانيک سنگي ميباشد. در موضوعات انرژي و محيط زيست در مباحث دفن زباله هاي اتمي با توجه به ميزان اهميت آن، بحث تزريق گازهاي سمي توليدي در صنايع و نيز زباله هاي توليدي مضر در اثر فعاليت هاي مختلف به درون زمين، علم مکانيک سنگ کاربرد اساسي دارد. از طرفي زلزله در محيطي رخ ميدهد که از سنگهايي متنوع با ويژگيهاي فيزيکي و مکانيکي گوناگون تشکيل شده است. بنابراين براي شناخت مکانيزم صحيح رخداد زلزله نيازمند شناخت رفتار سنگ تحت تنشهاي محيطي ميباشيم. از طرفي پيشرفت در علم پيشبيني زلزله که در صورت موفقيت انقلابي در مهندسي زلزله خواهد بود، نيازمند مطالعهي مهندسي رفتار سنگ ميباشد. بطوري که با شناخت تغييرات ويژگيهاي سنگ تحت تنش ميتوان به اين هدف نزديک شد. از آنجا که کاربرد گسترده ي مهندسي سنگ در فعاليتهاي عمراني و معدني کاملا مشخص بوده بنابراين در اين مختصر از شرح آنها خودداري شد.
در نهايت قابل ذکر است که موارد فوقالذکر تمامي جنبه هاي کاربردي مهندسي سنگ را پوشش نداده بلکه افقهاي جديدي نيز براي مهندسي سنگ پيشبيني ميشود که برگزاري سمپوزيوم ها و کنفرانسهاي بينالمللي يکي از راههاي دستيابي به اين افقهاي جديد ميباشد.
هادی عطاپور
+ نوشته شده توسط هـــــــــــادی-ع در شنبه نهم آذر 1387 و ساعت
11:42 |
